« ’Thomas van Aquino ka… | Home | 'Wie gekrenkt is, wi… »

Lijden als leidraad

Woensdag 20 Februari 2008 at 9:54 pm
Op een kunsttentoonstelling in Uden staat Maria met Kind centraal. Een minder 'geborgen' thema dan het lijkt.

,,Een ivoortje van Matthias van Beveren, uit om en nabij 1680.’’ Trots staat Leon van Liebergen, conservator-directeur van het Udense Museum voor Religeuze Kunst voor de jongste aanwinst.
Het beeld van circa dertig centimeter stelt Maria Immaculata ofwel Maria Onbevlekt Ontvangen, voor. Ze staat op een maansikkel waaromheen een slang kronkelt. Maria overwint hier als symbool van de contrareformatie de reformatorische slang.

Typisch Zuid-Nederlandse barok, volgens Van Liebergen. Hij wijst op de puti, de engeltjes, onderaan het beeld en de arm van maria die naar buiten gebaart. Van Beveren sneed het lichaam en de draperieën verfijnd uit. Een tweede beeld van de Vlaamse beeldhouwer Van Beveren staat in het Rijksmuseum in Amsterdam. ,,Maar dat is classicistischer’’, zegt Van Liebergen.

Vervlogen tijden
Ook staat er werk van de Brabantse beeldhouwer Walter Pompe uit de achttiende eeuw in het Museum voor Religieuze Kunst. Hij liet zich door Van Beveren inspireren.

De Maria Immaculata is een van de topstukken van de tentoonstelling Maria en Kind in het museum in Uden. Tot 31 maart staan hier schilderijen, iconen en beelden centraal die Maria en het kindje Jezus voorstellen. De kunstwerken stammen niet alleen uit vervlogen tijden, maar zijn ook van de hand van moderne kunstenaars als Mary Waters.

Fragiel
Zo hangt er eveneens een collage van de Tilburgse kunstenaar Marc Mulders (49). Voor hem is de bloem een metafoor van schoonheid en fragiliteit. Van leven en vergankelijkheid. Daarom bedekt de afbeelding van een lelie het overgrote deel van zijn fotocollage Maria met Kind.

In de kern van de witte lelie, ook wel Madonnalelie, heeft Maria het kindje Jezus aan haar borst. Deze bloem, ooit het symbool van reinheid, verwijst hier naar het lijden en sterven van Christus. De meeldraden staan garant voor nieuw leven.

Angry young man
Mulders kwam vorig voorjaar in het nieuws door zijn glas-in-loodraam ’Het laatste Oordeel’ in de Bossche Sint Jan. Hierin had hij als hel op aarde de gekaapte vliegtuigen verbeeld die het World Trade Center binnenvliegen. Zijn gebrandschilderde raam in de Nieuwe Kerk in Amsterdam is uitgeroepen tot beste kunstwerk van de afgelopen vijftig jaar.

Religie is van levensbelang voor Mulders, het levenspad van Jezus zijn inspiratiebron. En dan vooral Jezus’ lijden. Dit lijden ligt volgens hem al besloten in zijn geboorte, zoals de lelie en haar tijdelijke bloei dat symboliseren. Sinds acht jaar is hij weer praktiserend katholiek. Mulders miste het ’knielen in gemeenschap’ en wilde ’terug naar de samenkomst’. Voor hem een logische spirituele ontwikkeling. Hij was ooit een angry young man en schopte tegen het instituut kerk. Maar hij werd milder.

Oud en nieuw
In de vorige eeuw was hij een van de eerste kunstenaars die weer figuratieve religieuze kunst maakten. Voor het Museum voor Religieuze Kunst in Uden reden om samen te werken en op die manier oud aan nieuw te koppelen.

Het museum bezat al een collectie oude religieuze kunst en verzamelt sinds de jaren tachtig ook werk van eigentijdse kunstenaars. Middeleeuwse beelden, zeldzame monstransen, bidprentjes en iconen worden tentoongesteld in een deel van de abdij Maria Refugie waarin het museum gevestigd is. In de abdij wonen en werken nog zeven zusters Birgittinessen.

Tralies
Bronzen deuren scheiden het museum af van de abdij. Daarop scènes uit het leven van de Heilige Birgitta van Zweden. Deze hoogadellijke mystica stichtte in de veertiende eeuw de Orde van de Allerheiligste Zaligmaker. Het lijden van Christus en zijn opstanding staan voor de Birgittinessen centraal.

„Zijn liefde voor de mensen, dat is zo mooi aan het lijden van Jezus", priorin Bernadette ( 36) glimlacht breed achter de tralies van de ontvangstruimte in de abdij.

Snoezig
Voor de nonnen die hier sober en in afzondering leven begint dit lijden van Jezus al met zijn geboorte. Jozef en Maria voor wie nergens plaats was, de stal, een kribbe als wieg, het begon niet makkelijk. Daar lag hij volgens het Lucasevangelie ’in doeken gewikkeld’. Volgens openbaringen van de Heilige Birgitta lag hij als pasgeborene naakt op doeken. Voor de ordeleden is dat een verwijzing naar zijn kruisafname waarna hij in doeken gewikkeld werd.

„Kerstmis is vol voortekenen van het lijden en de dood van Jezus", zegt de priorin. Na Christus’ dood volgt de opstanding. Daarom is Pasen het blijde hoogtepunt van het jaar voor de zusters. Na de dood volgt altijd een nieuw leven. Toch is Kerstmis geen verdrietig feest, vindt zuster Bernadette. Eerder ‘snoezig’.

Ruig leven
De relatief jonge zuster ziet de levenscyclus bij zichzelf terug. Ze trad twaalf jaar geleden in, nadat ze het licht zag tijdens een bedevaart naar Lourdes. „Ik leidde een ruig leven, in duisternis. Maar de Heer riep me en ik werd opnieuw geboren.’’

Spijt heeft zij niet van haar keus. Mist de priorin haar familie niet? „Nee", zegt ze. „Ik hou veel van mijn ouders maar heb hier een eigen leven. En dat respecteren zij."


Jolanda Breur

Gepubliceerd op Trouw Meer!



0 kudos Gebruikte Tags: abdij, heilige_birgitta, het_laatste_oordeel, jezus, leon_van_liebergen, marc_mulders, maria_immaculata, maria_met_kind, maria_onbevlekt_ontvangen, mary_waters, matthias_van_beveren, museum_voor_religieuze_kunst, tentoonstelling, uden, walter_pompe, wtc